Kraków to miasto o tysiącletniej tradycji, które spełniało ważną rolę jako stolica Polski i siedziba królów. Dziś Kraków jest stolicą województwa Małopolskiego i ważną metropolią. Jest najbardziej znanym polskim miastem na świecie i jednym z najpopularniejszych w Europie — rocznie odwiedza go ponad 8 milionów turystów. Każdy może znaleźć tu coś dla siebie, ale za szczególną cechę tego miasta uważane jest dziedzictwo kulturowe, w tym zwłaszcza historia teatru — pisze krakow-trend.eu.
Początek tradycji teatralnej
Powstanie polskiego teatru narodowego datuje się od końca XVIII wieku, a jego wielkim towarzyszem był Wojciech Bogusławski — aktor, reżyser i utalentowany dramaturg. Warunki polityczne okresu rozbiorów (1772-1918) utrudniały jednak rozwój teatru, a większość romantycznych arcydzieł Adama Mickiewicza czy Juliusza Słowackiego, którzy oprócz znanej wówczas poezji pisali także dramaty, nie została niestety nigdy wystawiona za ich życia.
Na przełomie XIX i XX wieku Kraków stał się głównym ośrodkiem Młodej Polski, potężnego ruchu odnowy artystycznej, który objął wszystkie aspekty życia kulturalnego kraju. Miasto dosłownie wrzało od twórczej energii.
Nowo otwarty Teatr Miejski (1893) wystawiał sztuki Henrika Ibsena, Maurycego Maeterlincka, Gerharta Hauptmanna i Stanisława Wyspiańskiego. Nowo powstałe Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka” (1897) dało początek młodym artystom, takim jak Jacek Malczewski, Józef Mehoffer i Teodor Axentowicz. Stanisław Przybyszewski, główny skandalista i ideolog ruchu Młoda Polska, wniósł wiele rewolucyjnych zmian w życie artystyczne miasta.
Współpraca teatrów krakowskich i lwowskich
Mimo atmosfery sprzyjającej sztuce, nie każda branża mogła się w pełni rozwinąć. Na przykład Teatr Muzyczny nie miał wsparcia instytucjonalnego: w Krakowie nie było stałej sceny operowej.
Z pomocą przyszli lwowscy artyści, którzy przez wiele lat wypełniali tę lukę. W 1893 roku teatry Krakowa i Lwowa podpisały umowę o stałej współpracy. Kraków stał się „filią” Lwowskiego Teatru Opery i Baletu.
Wspólny sezon teatralny trwał zwykle dwa miesiące, od czerwca do sierpnia. Wyjazd teatru lwowskiego był dobrze zaplanowany i przygotowany. W występach gościnnych brał udział cały zespół, podróżowali soliści, chór, orkiestra, pracownicy administracyjni (np. w 1897 roku do Krakowa przyjechało 139 osób). Ze Lwowa przewożono również scenografię, kostiumy i rekwizyty, co było poważnym procesem logistycznym obejmującym transport pociągiem, zakwaterowanie w Krakowie, adaptację w nowym budynku itp. W czasie wizyty w Krakowie zespół miał do dyspozycji cały teatr, a przedstawienia odbywały się niemal codziennie.
Współpraca ta była korzystna dla obu stron. Goście mieli co prawda sporo kłopotów z dojazdem, ale otrzymywali mnóstwo sławy i dochodów. Opera Lwowska była wielką atrakcją dla mieszkańców Krakowa, a sala zawsze była pełna. Przynosiło to wystarczające dochody, aby utrzymać zespół w sezonie letnim.
To było naprawdę duże obciążenie dla artystów, bo nie mieli nawet wakacji. Wyglądało to tak: kończyli sezon we Lwowie, na sezon letni jeździli do Krakowa, a jesienią wracali do Lwowa na kolejny sezon. W Krakowie artyści dawali od 50 do 70 przedstawień. Również w Krakowie zespół wykonywał prawie cały lwowski repertuar. W ten sposób w 1901 roku zespół lwowski zaprezentował aż 23 opery.
Otwarcie Opery Krakowskiej
Kraków zawsze był głęboko zakorzeniony w tradycji i często zwracał się do przeszłości. Otaczała go niemal mityczna aura, był żywym pomnikiem polskiej tradycji. Jako dawna stolica Polski o królewskiej historii i siedziba drugiego najstarszego uniwersytetu w tej części Europy, Kraków był swoistym centrum kultury. Kraków stał się symbolem polskiej tożsamości i cnót, kotwicą polskiej tradycji i miejscem patriotycznych manifestacji.
Jednak mimo wszystko pierwsza Opera Krakowska powstała dopiero po zmianach politycznych, które miały miejsce w 1989 roku. Znany krakowski architekt Romuald Loegler i jego współautorzy Piotr Urbanowicz i Grzegorz Dresler wygrali konkurs ogłoszony w 2002 roku. Prace budowlane rozpoczęto w 2004 roku, a zakończono w 2008 roku dzięki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej.
Kompleks Opery Krakowskiej zbudowany jest na niewielkiej działce daleko od centrum Krakowa i zajmuje powierzchnię 12 000 metrów kwadratowych. Budynek teatru składa się z trzech zintegrowanych części: budynku głównego ze sceną i miejscem dla widzów, części komercyjnej z kasami i gastronomią oraz budynku mieszczącego infrastrukturę administracyjną i techniczną.
Najstarsze teatry w Krakowie
Najstarszy budynek teatralny w Polsce znajduje się na Placu Szczepańskim. Nazywany jest Teatrem Starym i został otwarty w 1798 roku. Nowoczesny wygląd uzyskał po przebudowie w stylu secesyjnym w latach 1903-1905.
Wielu wybitnych polskich aktorów rozpoczynało swoją karierę w Teatrze Starym. Do dziś na jego scenach odbywają się spektakle teatralne z udziałem najjaśniejszych gwiazd polskiej sceny.
Teatr Ludowy w Krakowie powstał w 1955 roku jako jeden z najbardziej awangardowych i nowoczesnych teatrów w Polsce. Dzięki wybitnym artystom u jego podstaw szybko stał się jedną z najbardziej atrakcyjnych polskich scen, teatrem o niezwykle wysokich ambicjach intelektualnych i artystycznych.
Jednym z eksperymentów teatru w latach 90. był spektakl „Romeo i Julia” z udziałem młodych ludzi z subkultur punkowych i skinheadów, co wzbudziło spore międzynarodowe zainteresowanie. W 2017 roku stanowisko dyrektora Teatru Ludowego objęła Małgorzata Bogajewska, młoda polska reżyserka teatralna. Jej praca opiera się na poszukiwaniu nowej estetyki i nowego języka teatru, reinterpretacjach najsłynniejszych dzieł klasyków europejskich oraz projektach kulturalnych, które wywołują głębokie emocje i skłaniają do refleksji nad rzeczywistością polityczną i społeczną.
Teatr “Bagatela” został otwarty w 1919 roku jako lokalna wersja paryskiego teatru lekkiej komedii. W 1926 roku, z powodu trudności finansowych, teatr został przekwalifikowany na kino. W 1938 roku budynek uległ modernizacji i zmienił nazwę na “Scala”. Było to najbardziej eleganckie kino w Krakowie.
W latach 1946-1948 mieścił się w jego murach Teatr Kameralny. Od 1949 roku stał się on Państwowym Teatrem Młodego Widza. W 1970 roku zmieniono jego nazwę na „Bagatela”, a w 1972 roku nadano mu imię Tadeusza Boya Żeleńskiego.
Legenda Krakowa — Teatr im. Juliusza Sławackiego
Teatr im. Sławackiego został otwarty 21 października 1893 roku. Jest uważany za wspaniały przykład polskiej architektury eklektycznej. Fasadę teatru zdobią rzeźby postaci kobiecych, które są alegoriami sztuki teatralnej. Po lewej stronie widać Poezję, Komedię i Dramat (rzeźbiarz Tadeusz Blotnicki), a po prawej Muzykę, Operę i Operetkę (rzeźbiarz Alfred Daun). Pod attykowym gzymsem znajdują się popiersia Radości i Smutku (rzeźbiarz Mieczysław Zawiejski).
Pierwotny teatr, którego architektura charakteryzowała się elementami neobarokowymi, nosił oficjalną nazwę Teatr Miejski i mieścił 922 widzów. Współczesną nazwę teatr otrzymał w 1909 roku, kiedy Polska obchodziła setną rocznicę urodzin poety romantyzmu Juliusza Słowackiego. Z czasem liczba miejsc na widowni teatru została znacznie zmniejszona, dzięki czemu odwiedzający teatr mieli większy komfort.
Obecnie teatr posiada najnowocześniejszą scenę kameralną. Gdy nie ma prób i spektakli, można zwiedzić teatr z przewodnikiem, zobaczyć słynną szafę Solskiego, ponad stuletnią kurtynę oraz wnętrza i wyposażenie teatru.
