W latach 20. XX wieku Ameryka żyła emocjami – jazz, nocne kluby i nowe idole definiowały epokę. Wśród nich szczególnie wyróżniała się złotowłosa sensacja Broadwayu – Gilda Gray, która dosłownie podbiła scenę swoim prowokacyjnym tańcem „shimmy”. Najpierw zawładnął parkietami Nowego Jorku, Chicago i Los Angeles, potem trafił do Hollywood, a nawet pojawił się w świecie „Wielkiego Gatsby’ego” Francisa Scotta Fitzgeralda – pisze krakow-trend.eu. „Shimmy” stał się nie tylko modą, ale stylem życia, który sprzedawał bilety i tworzył gwiazdy. Mało kto wiedział jednak, że tajemnicza aktorka była w rzeczywistości zwykłą dziewczyną z Krakowa.
Tajemnica Marianny Michalskiej
W latach 20. nazwisko Gildy Gray znała cała Ameryka. Porównywano ją do legendarnej Poli Negri, a prasa kreowała na nową ikonę epoki jazzu. Za tym wizerunkiem kryła się jednak zupełnie inna historia. Jej prawdziwe imię to Marianna Michalska, urodzona w październiku 1901 roku w Krakowie. Początki były dalekie od „amerykańskiego snu” – dzieciństwo spędziła w przytułku dla ubogich.
Do dziś nie wiadomo, dlaczego tam trafiła. Jedni twierdzili, że rodzice zginęli w wypadku lub zamieszkach ulicznych. Inni – że matka oddała ją z powodu skrajnej biedy. Faktów było niewiele, a wersji zbyt dużo. To właśnie z tej niepewności narodziła się historia dziewczyny, która później podbiła Amerykę.
Jak Marianna została Gildą Gray?
Przełom przyszedł niespodziewanie. Marianna spotkała „łowcę talentów” Franka Westphala, który szukał nowych twarzy dla amerykańskich scen. Zabierając ją do Nowego Jorku, wprowadził do świata show-biznesu. Tam poznała jego żonę – słynną wokalistkę Sophie Tucker. To właśnie ona doradziła zmianę nazwiska i stworzenie nowej tożsamości scenicznej – Gilda Gray. Według popularnej wersji imię nawiązywało do angielskiego „gold”, czyli złota – koloru jej włosów. Tak zaczęła się kariera, w której pochodzenie przestało mieć znaczenie.
Pierwsze kroki w kinie
W 1919 roku Gilda zakochała się w wpływowym menedżerze Gilu Boagu i przeniosła się z nim do Kalifornii. Tam poznała kulisy Hollywood i nawiązała kontakty z twórcami filmowymi, m.in. z Lawrence’em K. Windomem. To on zaproponował jej epizodyczną rolę w komedii „Dziewczyna o jazzowym sercu”. Choć występ został dobrze przyjęty, prawdziwy sukces przyszedł dopiero na Broadwayu – w słynnym revue „Ziegfeld Follies”.
„Shimmy”, który stworzył legendę
Choć „Ziegfeld Follies” istniało już od 1907 roku, prawdziwy przełom nastąpił w 1922. Wtedy Gilda Gray zaprezentowała publiczności „shimmy” – taniec, który natychmiast stał się symbolem epoki.
To właśnie jej przypisywano jego stworzenie. Sama twierdziła, że powstał z improwizacji w czasach pracy w kabarecie. Opierał się na dynamicznych ruchach ramion i bioder, jakby tancerka „strząsała” z siebie koszulę. Efekt był odważny, świeży i elektryzujący. Publiczność reagowała natychmiast – jak na coś zakazanego, co nagle stało się modne.
Miłość i relacje
Gilda miała opinię kobiety, która łatwo przyciąga uwagę, ale trudno buduje trwałe relacje. Jej małżeństwo z Boagiem przetrwało mniej niż cztery lata – głównie przez jego próbę kontrolowania jej kariery. Konflikt szybko doprowadził do rozwodu.
Mimo problemów osobistych nie zwolniła tempa. Występowała w filmach takich jak:
- „Aloma z mórz południowych”;
- „Wielki Ziegfeld”;
- „Rose-Marie”;
- „Cnotliwa wampirzyca”;
- „Legalna kradzież”.
Jej życie prywatne było stale komentowane. Głośno było o zerwanych zaręczynach z Art’em Jarrettem – ceremonia się odbyła, ale formalności prawne nie zostały dopięte, więc ślub anulowano.
Kariera filmowa i rozpoznawalność
Od 1927 roku Gilda intensywnie pracowała w kinie, występując m.in. w filmach „Tancerz diabła” i „Kabaret”. Jej popularność opierała się nie tylko na aktorstwie, ale przede wszystkim na „shimmy”, który pozostawał jej znakiem rozpoznawczym.
Kiedy sukces nagle wyhamował
Kryzys finansowy z 1929 roku zmienił wszystko. Studia ograniczyły budżety, a Gilda w krótkim czasie straciła większość propozycji. Nawet największe gwiazdy pozostawały bez pracy. Musiała wrócić na scenę – do występów wodewilowych w Cleveland. Wkrótce jednak dostała rolę w filmie „Piccadilly”.
Problemy zdrowotne tylko pogorszyły sytuację. W 1931 roku przeszła zawał serca. Dwa lata później wyszła za mąż za dyplomatę Héctora Briceño de Saa – był to wybór bardziej życiowy niż zawodowy.
Gwiazda, która pomagała
To małżeństwo również nie przetrwało – zakończyło się rozwodem po dwóch latach. Gilda nie wróciła już do kina. W czasie II wojny światowej zaangażowała się w pomoc Polsce, organizując zbiórki i wykorzystując swoje nazwisko do wsparcia rodaków. Jej sława otwierała drzwi tam, gdzie inni nie mieli szans.
Ostatni rozdział
Działalnością charytatywną zajmowała się aż do 1953 roku. W czasie zimnej wojny pomogła sześciu Polakom wyjechać do USA i sfinansowała ich edukację. Był to wyraz jej trwałej więzi z ojczyzną.
Finał życia był nagły. W grudniu 1959 roku drugi zawał serca, połączony z zatruciem pokarmowym, okazał się śmiertelny. Gilda Gray została pochowana na cmentarzu Holy Cross w Culver City. Rok później jej nazwisko trafiło na Hollywood Walk of Fame, przypominając światu o kobiecie, która stworzyła jeden z najbardziej rozpoznawalnych tańców XX wieku.
