Po zakończeniu I Wojny Światowej sztuka stanęła przed nowymi wyzwaniami. Repertuar klasyczny nie zadowalał już wymagającej publiczności. Krakowianie pragnęli lekkiej rozrywki. Dziennikarz Marian Dąbrowski postanowił więc stworzyć od podstaw teatr, który spełniałby nowoczesne wymagania widzów. Podpisał umowę z właścicielami kamienicy położonej na rogu ulic Karmelickiej oraz Krupniczej i zaplanował stworzenie prawdziwej rewolucji w zwykłym rozumieniu teatru — pisze krakow-trend.eu.
Teatr czy kino?
Dąbrowski inspirował się paryskimi teatrami rozrywki, dlatego wraz ze wspólnikami postanowił wybudować kino. Budynek został zaprojektowany przez Janusza Zarzecznego. Miał on powtarzać klasyczne motywy charakterystyczne dla twórczości architekta. Jednak plac budowy był na tyle niewygodny, że pierwotne plany należało całkowicie zmienić.
Pierwsze plany teatru powstały w 1918 roku. Projekt fasady nie został jednak zatwierdzony przez miejskie władze budowlane. Zatwierdzono jedynie plan wnętrza. Na przekór zakazowi rozpoczęto budowę, która przyniosła właścicielom wiele mandatów i sankcji. Ponieważ jednak część budynku była już ukończona, Zarzecki zakochał się w połowicznym projekcie i postanowił złożyć pozew do sądu o obrazę miasta Krakowa. Spowodowało to duży dylemat dla władz, ponieważ nie mogły pozwolić na wykonanie fasady, ale takie skandale również psuły reputację nowo powstałego Państwa. Dlatego władze Krakowa musiały pójść na ustępstwa, choć fasada i tak wymagała zmiany.
W październiku 1919 roku odbyła się uroczysta premiera Teatru “Bagatela”. Wnętrze i układ teatru był nieco nietypowy i początkowo wydawał się niewygodny dla widzów. Główna sala znajdowała się wzdłuż jednej ulicy, a poczekalnie, biura i garderoby wzdłuż drugiej. Nowo powstała sala mogła pomieścić około siedmiuset widzów. Wnętrze hali zostało wykonane w stylu nowatorskim, ze złoconymi i srebrzonymi ścianami. Zdobienia nie były minimalistyczne, wszędzie wisiały girlandy i dekoracje, lampy z jedwabnymi kloszami. Wszystkie drzwi i okna budynku były ozdobione witrażami.
W 1926 roku teatr zaczął mieć problemy finansowe, więc postanowiono przekwalifikować go na kino, a właściciele zrezygnowali z drastycznych zmian wnętrza.
Jednak musiano to zrobić 2 lata później z powodu dramatycznych wydarzeń. W kwietniu 1928 roku w teatrze wybuchł pożar, który zniszczył dużą część fasady i wnętrza. Właściciele postanowili nie rekonstruować poprzedniego wyglądu, pozostawiając tylko same ściany. Wnętrze stało się bardziej minimalistyczne. Usunięto wszystkie ozdoby, wnętrzu nadano jednolity kolor, a jedynym elementem dekoracyjnym była maska teatralna wisząca na frontowej ścianie.
Po 10 latach teatr poddano kolejnej przebudowie, ściany pokryto głębokim czerwonym kolorem, a salę wyposażono w wykwintne skórzane fotele. Kino otrzymało nazwę „Scala — najelegantsze kino Krakowa”.
Czasy powojenne i współczesne
Po II Wojnie Światowej kino ponownie zamieniło się w teatr, a w latach 70. przeszło kolejną przebudowę wnętrza. Powiększono i zmodernizowano scenę, usunięto całkowicie boczne loże. Pod sufitem zawieszono ekrany akustyczne. W 1973 roku teatrowi nadano imię Tadeusza Boj-Żeleńskiego, pisarza, tłumacza i krytyka teatralnego.
Na początku XXI wieku wnętrze teatru przeszło kolejny remont. Wymieniono materiały wykończeniowe, zmodernizowano widownię, a pomieszczenia przystosowano dla osób z niepełnosprawnością.
Z okazji 90-lecia teatru oceniono, że ma on jeden z najwyższych wskaźników oglądalności wśród widzów w całej Polsce — ponad 95 procent.
Sezon 2012-2017 był jednym z najbardziej udanych w historii Teatru „Bagatela”. W ciągu całego sezonu teatr odwiedziło prawie 150 tysięcy widzów. Teatr zagrał 560 spektakli i odbył 40 tournée po całej Polsce.
W latach 2020 teatr specjalizuje się w spektaklach komediowych dla dorosłych oraz przedstawieniach dla dzieci. Jest niezwykle popularny zarówno wśród mieszkańców, jak i turystów ze względu na swoją niepowtarzalną atmosferę i lekki humor.
