Teatr jest jednym z najstarszych i najciekawszych gatunków sztuki. Pierwsze teatry w Krakowie powstały już kilka wieków temu i od tego czasu stały się integralną częścią życia miasta – informuje strona krakow-trend.eu.
Wraz z upływem lat jedno pokolenie zastępowało drugie, podobnie jak teatry w Krakowie. Wiele instytucji odeszło w przeszłość z tych czy innych powodów, ale Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej przez wieki zachował swój urok i wyjątkowość.
Z poniższego artykułu można dowiedzieć się, co to za teatr, poznać ciekawostki dotyczące jego historii i działalności artystycznej.
Początek historii teatru
Wiedzieli Państwo, że Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej jest jedną z najstarszych scen publicznych w całej Polsce? Jest to drugi teatr założony w kraju i jedna z niewielu tak starych instytucji działających do dziś.
Początek historii teatru sięga 1781 roku, kiedy to dwaj lokalni pasjonaci – dramatopisarz i postać publiczna Feliks Oraczewski oraz aktor Mateusz Witkowski – postanowili stworzyć w Krakowie teatr. Obaj mężczyźni kochali sztukę i nie mogli pogodzić się z faktem, że życie teatralne w ówczesnym mieście było raczej ubogie. Mateusz Witkowski miał już doświadczenie pracy w teatrze w Warszawie, więc jako pierwszy dyrektor nowo powstałego teatru w Krakowie otrzymał od lokalnych władz zgodę na organizowanie i prowadzenie przedstawień. Był tylko jeden warunek: wpłata 50 złotych do kasy miejskiej raz w miesiącu.
Właśnie w ten sposób rozpoczęła się historia Starego Teatru. Pierwsze przedstawienia odbywały się w murach Pałacu Spiskiego w samym sercu miasta, na Rynku. Początkowo teatr nie posiadał osobnego budynku przeznaczonego wyłącznie na jego działalność. Zamiast tego musiał korzystać z drugiego piętra Pałacu Spiskiego.
Mateusz Witkowski, pierwszy dyrektor i współzałożyciel teatru, niewiele czasu poświęcił swojemu dziełu. Wystawił zaledwie kilka przedstawień i po kilku miesiącach od otwarcia opuścił Kraków, choć później powrócił.
Teatr trafił w ręce Jacka Kluszewskiego, człowieka uważanego za jednego z największych mecenasów sztuki w Krakowie. W 1798 roku przebudował on dwie własne kamienice przy placu Szczepańskim. Po wielu wydarzeniach i zmianach, przebudowach, teatr funkcjonuje tu do dziś.
To właśnie Jacek Kluszewski poczynił największe starania o rozwój teatru w pierwszych latach jego istnienia. Często organizował wystawne przyjęcia i miał wyłączny przywilej organizowania przedstawień teatralnych. Dzięki Kluszewskiemu teatr otrzymał w 1805 roku zgodę cesarza na wystawianie przedstawień w języku polskim.
Helena Modrzejewska i Stary Teatr
W 1865 roku po raz pierwszy na scenie Starego Teatru pojawiła się kobieta, której imieniem teatr jest dziś nazywany. Helena Modrzejewska była utalentowaną polską aktorką, która specjalizowała się w rolach tragicznych i zasłynęła z popularyzacji twórczości Szekspira. Nazywana jest najwybitniejszą aktorką w historii polskiego teatru i jedną z najpiękniejszych kobiet tamtej epoki.
To właśnie działalność Heleny Modrzejewskiej, jej niezrównany talent i entuzjazm wprowadziły teatr na nowy poziom, zyskując mu rozgłos i popularność. Badacze historii jej twórczości są przekonani, że odegrała znaczącą rolę w tworzeniu tzw. “krakowskiej szkoły teatralnej”, która przekształciła działalność artystyczną z amatorstwa w prawdziwy profesjonalizm.
Helena Modrzejewska nie potrafiła jednak długo usiedzieć w jednym miejscu. Przez cztery lata występowała w Starym Teatrze, a następnie przeprowadziła się do Warszawy, gdzie stała się prawdziwą gwiazdą. Po Warszawie była zapraszana na czołowe sceny teatralne Europy i doceniana w Stanach Zjednoczonych.
Modrzejewska nie zapomniała o rodzinnym Krakowie. W 1879 roku ponownie odwiedziła miasto, a w kolejnych latach jeszcze kilkakrotnie. Lokalne władze podarowały jej willę, w której Helena zatrzymywała się za każdym razem, gdy przyjeżdżała do Krakowa.
Niesprawiedliwe byłoby jednak założenie, że tylko Modrzejewska była osobą istotną dla kształtowania się “szkoły krakowskiej”. Antonina Hoffman, Feliks Benda, Bolesław Leszczyński, Ludwik Solski i inni należeli do kluczowych aktorów tamtego czasu.
Powojenne odrodzenie Starego Teatru
Po złotym okresie teatru, kiedy to kształtowała się plejada prawdziwych gwiazd krakowskiej sceny, nastąpił okres upadku. Na przełomie XIX i XX wieku teatr praktycznie przestał funkcjonować, choć w pierwszej dekadzie XX wieku miała miejsce zakrojona na szeroką skalę przebudowa, podczas której Stary Teatr otrzymał kilka nowych sal. Później I wojna światowa, trudny okres międzywojenny i II wojna światowa uniemożliwiły teatrowi normalną pracę i rozwój.
Dopiero po zakończeniu działań wojennych Stary Teatr w Krakowie zaczął się odradzać. W latach 1950-tych otrzymał nowych dyrektorów, Romana Zawistowskiego i Władysława Krzemińskiego, którzy dołożyli wielu starań, aby ożywić działalność artystyczną teatru. Powiększył się zespół, do którego dołączyło wielu nowych aktorów, reżyserów i scenografów. Pojawiło się nowe podejście do inscenizacji – nacisk na dzieła klasyczne w nowoczesnym wykonaniu, co otworzyło teatrowi drugi wiatr.
Od tego czasu teatr rozwija się i kwitnie. W latach 2009-2019 jako jedyna polska instytucja był członkiem Europejskiej Sieci Teatralnej Mitos21, zrzeszającej najważniejsze sceny teatralne w Europie. Współczesny repertuar składa się nie tylko z przedstawień reinterpretujących klasykę, ale także z nowatorskich projektów multimedialnych i muzycznych.
