Kraków — miasto o długiej historii, kulturze i starożytnych tradycjach teatralnych. Tutaj zetknąć się z tą sztuką można od wielu lat, wielu znanych aktorów i reżyserów teatralnych narodziło się właśnie w tym mieście, informuje serwis krakow-trend.eu.
Jednakże z biegiem czasu i zmianą pokoleń wiele teatrów Krakowa odeszło w przeszłość i stało się częścią historycznej sztuki tego miasta.
Jakie to były teatry, czym się wyróżniały i inne ciekawe fakty o nich — przeczytaj w poniższym materiale.
Teatr Rapsodyczny (1941-1967)
Teatr Rapsodyczny w Krakowie został założony jesienią 1941 roku z inicjatywy Mieczysława Kotlarczyka — znanego polskiego reżysera teatralnego, aktora, dramaturga i krytyka literackiego. Historia powstania tej sceny zaczęła się od spotkań twórczych w prywatnych mieszkaniach, gdzie Kotlarczyk zbierał się ze swoimi przyjaciółmi i kolegami z branży teatralnej. To właśnie podczas jednego z tych spotkań ogłosił założenie Rapsodycznego.
Teatr Rapsodyczny przeszedł różne okresy działalności. Przez pewien czas w latach wojny nie działał, później wznowił swoją działalność i został uznany za obowiązkowy dla młodzieży. W burzliwych latach wojennych aktorzy musieli pracować w trudnych warunkach terroru i ciągłych obław. Jak później pisał w swoich wspomnieniach Kotlarczyk, przedstawienia musiały być grane w kuchniach aktorów, w ciemności i przy świecach, gdy nie było światła.
Najpopularniejszy okres teatr przeżywał już po zakończeniu II wojny światowej, w 1947 roku. Wtedy rozpoczęły się trasy koncertowe, udział w międzynarodowych festiwalach i innych wydarzeniach (w tym w Warszawskich Spotkaniach Teatralnych), honorowe nagrody itp.
W 1967 roku teatr całkowicie zakończył swoją działalność. Związane to było z tym, że jego lider uczestniczył w religijnych obchodach, które odbywały się w Częstochowie i Krakowie, co komunistyczna cenzura nie mogła wybaczyć.
Teatr Satyry “Maszkaron” (1983-1994)
Przez bardzo krótki czas w Krakowie działał niewielki teatr satyry Maszkaron. Założył go w 1983 roku polski reżyser teatralny, publicysta i dziennikarz Bruno Rajca. To właśnie on został pierwszym dyrektorem artystycznym i generalnym.
Teatr mieścił się w Miejskim lochu—piwnicy znajdującej się pod budynkiem ratusza, która kiedyś służyła jako pub i nawet przez pewien czas była miejscem tortur dla więźniów. W repertuarze teatru przeważały dzieła polskiej i światowej klasyki literackiej, a na scenie występowali zarówno amatorzy, jak i zawodowi aktorzy. Wśród nich były prawdziwe gwiazdy teatralne — Miriam Aleksandrowicz, Maciej Ferlak, Józef Harasiewicz i inni.
Mimo że teatr działał bardzo krótko, udało mu się wystawić 55 premier. Były to inscenizacje dzieł takich autorów jak Jaroslav Hašek, Molière, George Bernard Shaw, Tadeusz Kwiatkowski i wielu innych znanych autorów.
Tradycje teatru Maszkaron przejął jego następca — Teatr Ludowy w 1996 roku. Tam zorganizowano niewielkie komediowe przedstawienia i kabarety.
Teatr Kolejarza (1945-1996)
Po zakończeniu II wojny światowej konieczne było nie tylko odbudowanie miast i ustanowienie infrastruktury, ale także ożywienie kultury i sztuki. Życie teatralne w Krakowie szybko wróciło do życia, a jednym z pierwszych po wojnie był Teatr Kolejarza.
Teatr Kolejarza w Krakowie można nazwać improwizacją. Został założony z inicjatywy Eugeniusza Białka-Załuckiego, który był zwykłym pracownikiem Wojewódzkiej Rady Narodowej. Praktycznie wszyscy aktorzy byli amatorami, którzy przychodzili na próby po pracy, a przedstawienia odbywały się w soboty i niedziele. Jeśli chodzi o lokalizację, w której działał teatr (budynek przy ulicy Bocheńskiej 7), nie był on przystosowany do życia teatralnego. Wiadomo, że podczas premiery z okazji otwarcia teatru widzowie musieli przynieść własne krzesła i ławki, a w dniu tym dopiero układano tam elektryczność.
W repertuarze teatru amatorskiego były komedie, farsy, operetki, baśnie muzyczne, wodewile i inne. Stawiano również wiele przedstawień opartych na krakowskim folklorze.
Mimo że prawie nie było tu zawodowych aktorów, Teatr Kolejarza cieszył się popularnością wśród krakowian. Do roku 1970 odbyło się tu 93 premiery, ogółem prawie 4000 przedstawień, które odwiedziło ponad 600 000 widzów. Teatr utrzymywał się wyłącznie dzięki widzom, ponieważ nie miał żadnych sponsorów ani finansowania ze strony państwa. Dochody z biletów wystarczały tylko na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem teatru.
W 1996 roku Teatr Kolejarza zakończył swoją działalność. Zamknięcie było spowodowane tym, że budynek okazał się nienadający do dalszych przedstawień, a teatraliści nie mogli pozyskać środków na jego odnowienie.
Teatr Nowości (1911-1922)
Na początku XX wieku w Krakowie działał teatr Nowości, który miał przeżyć krótki, ale bardzo intensywny okres. Założyli go krakowianie Tadeusz Pilarczyk i Stanisław Adolf Polenski. Wkrótce po założeniu teatr zyskał popularność, co skłoniło jego założycieli do zbudowania osobnego budynku na przedstawienia (wcześniej spektakle odbywały się na scenie jednego z kin i nawet w hotelu).
Przedstawienia prezentowane w teatrze miały charakter rozrywkowy. Najczęściej były to operetki, kabarety, wodewile, komedie i jednoaktowe sztuki. Często na scenie teatru występowali zagraniczni tancerze, iluzjoniści, grupy gimnastyczne i zespoły folklorystyczne. Jeśli chodzi o zespół teatralny, to był on stale zmieniany — aktorzy najczęściej przyjeżdżali tylko po to, aby zagrać rolę w konkretnych przedstawieniach.
Teatrowi trzeba było przerwać działalność podczas I wojny światowej, ale w 1918 roku ponownie otworzył swoje drzwi dla widzów. Jednak w 1919 roku repertuar nieco się zmienił — zaczęto tu prezentować operetki, zatrudniono nowych artystów i zaproszono do współpracy chór. Nowe podejście okazało się skuteczne — pierwszy sezon był bardzo udany.
Jednak taki sukces nie trwał długo. Wkrótce rozpoczął się proces sądowy między teatrem Powszechnym a teatrem Nowości, ponieważ pierwszy nielegalnie zaczął wystawiać przedstawienia, do których prawa należały do Nowości. Proces sądowy był długi i kosztowny, a ponadto władze krakowskie w tamtych czasach utrudniały działalność Nowości na rzecz innego teatru, więc nie było skąd uzyskać wsparcia. Po pewnym czasie teatr Nowości ostatecznie zakończył swoją działalność.
Teatr Mandala (1983-2003)
Kolejnym krakowskim teatrem, który stał się częścią historii miasta, był Mandala. Założono go w 1983 roku, a był to jeden z najlepszych zespołów teatralnych w Krakowie w tamtym czasie. Zespół składał się z absolwentów lokalnych szkół artystycznych oraz aktorów międzynarodowych. Zostali oni zgromadzeni i zjednoczeni na jednej scenie przez Andrzeja Sadowskiego i Katarzynę Deszcz.
Ten zespół łapał nowe trendy w sztuce teatralnej, badając specjalnie stworzone centrum badań teatralnych. Przez długi czas pracownicy teatru zajmowali się różnymi eksperymentami artystycznymi, łącząc występy z tańcem itp.
Po pewnym czasie teatr Mandala w pierwotnej formie został zamknięty, a zamiast tego powstało stowarzyszenie o tej samej nazwie. Stworzono oddzielne zespoły artystyczne, rozwiązano stały zespół twórczy i nawiązano współpracę z artystami na zasadach impresaryjnych. Przez kilka lat stowarzyszenie współpracowało z teatrami londyńskimi.
W ciągu tego czasu teatr-stowarzyszenie Mandala wystawił przedstawienia na setkach scen dramatycznych, odwiedził ponad 30 krajów na świecie. Jednak w 2003 roku stowarzyszenie zakończyło swoją działalność.
