Na początku 2019 roku Kraków wstrząsnęła wiadomość, że działające od ponad stu lat kino zamknęło swoje podwoje na zawsze. Legendarne Kino Sztuka przyjmowało w swoich murach niejedno pokolenie krakowian, ludzie przychodzili tu od wielu lat, aby cieszyć się oglądaniem znanych filmów. Było to bez wątpienia jedno z najlepszych kin w mieście w XX wieku – pisze krakow-trend.eu.
Jak wyglądało Kino Sztuka, ciekawostki z jego historii i dlaczego legendarne miejsce popadło w ruinę – przeczytajcie w poniższym materiale.
Powstanie i pierwsze lata działalności kinoteatru
Kino rozpoczęło swoją działalność w czasie, gdy tego typu instytucje masowo otwierały się jedna po drugiej w Krakowie i wielu innych polskich miastach. Nowy gatunek sztuki, który pojawił się pod koniec XIX wieku, rzeczywiście wywrócił świat do góry nogami i spowodował swoistą rewolucję, która nie ominęła naszego miasta.
Sztuka rozpoczęła swoją działalność w październiku 1916 roku. W tym czasie w mieście działało już kilka kin, więc konkurencja była wystarczająca. Pojawił się jednak problem z repertuarem – mimo że kinematografia rozwijała się w szybkim tempie, liczba filmów dostępnych do oglądania była dość ograniczona. W przeważającej części widzowie mogli obejrzeć filmy krótkometrażowe, które często się powtarzały i były wówczas wyświetlane niemal wszędzie.
Kino Sztuka dysponowało 400 miejscami dla widzów. Niemal od początku swojego istnienia zyskało popularność wśród krakowian – bilety były niedrogie, a oglądanie filmów było prawdziwym trendem, więc sale były zapełnione.
W pierwszych miesiącach istnienia dyrekcja kina przygotowała także dodatkową reklamę dla instytucji. Stało się to z inicjatywy charytatywnej – w grudniu krakowskie czasopismo „Czas” poinformowało, że nowo powstałe kino przekazało połowę swoich zysków na rzecz Komitetu gwiazdkowego dla Legionistów. To była pierwsza wzmianka o kinie, która pojawiła się w prasie.
Wraz z wybuchem I wojny światowej Kino Sztuka przeżywało trudne chwile. Podobnie było z innymi krakowskimi kinoteatrami. Pracę można było w pełni wznowić po zakończeniu działań wojennych, kiedy ludzie, otrząsając się z okropności wojny i kryzysu, przypomnieli sobie o ulubionym miejscu i na nowo rozpoczęli beztroskie życie.
Kino w okresie międzywojennym i podczas II wojny światowej
Kolejne dekady były bardziej sprzyjające rozwojowi kin krakowskich. Kino Sztuka rozkwitło w latach międzywojennych. To właśnie ta instytucja stała się drugą w mieście, w której zainstalowano sprzęt do wyświetlania filmów dźwiękowych. Stało się to w 1929 roku. W tamtych czasach nie każde kino mogło pochwalić się takim sprzętem, bo kino dźwiękowe stało się kolejną innowacją w świecie sztuki, która wyniosła kinematografię na zupełnie nowy poziom.
Pierwszymi filmami dźwiękowymi pokazywanymi w kinie były „Światła i cienie”, „U wrót śmierci”, „Gabinet doktorá Caligari”. Było to na tyle symboliczne wydarzenie, że przed projekcją do widzów przemawiał Witold Zechenter, działacz Studia Polskiej Awangardy Filmowej. Od tego czasu w kinie często wyświetlano filmy awangardowe, zarówno produkcji polskiej, jak i zagranicznej. Właściwie to właśnie to wyróżniało Sztukę spośród wielu innych krakowskich instytucji.
Szybki rozwój kina przerwała II wojna światowa. Jeszcze przed jej wybuchem kino było na jakiś czas zamknięte w związku z rebrandingiem, a w drugiej połowie września 1939 roku zostało ponownie otwarte jako kino premierowe dla polskiej publiczności.
Niemieckie władze okupacyjne miały jednak własne plany wobec kina. W celu szerzenia swojej propagandy naziści używali wszelkich możliwych narzędzi, w tym sztuki. Nic więc dziwnego, że wraz z początkiem okupacji miasta Kino Sztuka przekształciło się w kino powtórkowe, oferując swoim gościom głównie filmy niemieckie. Czasem jednak w repertuarze można było spotkać produkcje włoskie, austriackie, a nawet amerykańskie.
Kino Sztuka po wojnie
Po wyzwoleniu Krakowa spod okupacji kino szybko wróciło do normalnego życia. Jednak niedługo nadeszły nowe zmiany – po pewnym czasie wydano dekret znoszący prywatną własność kin. Wszystkie instytucje tego typu przeszły pod kontrolę państwa i nowego rządu komunistycznego, który oczywiście również nie gardził sztuką filmową szerzącą narracje propagandowe.
W 1980 roku kino zostało zamknięte z powodu długotrwałych remontów. W 1989 roku obiekt wrócił w ręce prywatne, a w 1995 wznowił pracę pod nazwą Krakowskie Centrum Kinowe ARS.
Ostatnie lata działalności kinoteatru
Po serii burzliwych wydarzeń kino rozwijało się nieco wolniej. Przez pewien czas prezentowało repertuar studyjny. Jednak w trudnych latach 90. ludzie nie odwiedzali kino zbyt często, więc potrzebne było nowe podejście. Próbą przyciągnięcia widzów było uruchomienie projektu „Tajemnicze pokazy specjalne”, w ramach którego przedpremierowy pokaz filmu był dla widzów niespodzianką, gdyż tytuł taśmy nie został z góry ogłoszony.
Pomysł taki odniósł pewien sukces, ale nie uchronił kina przed problemami finansowymi. W 2012 roku w lokalnej prasie pojawiła się informacja, że kino może zostać zamknięte, ponieważ właścicielom nie stać na opłacenie czynszu za lokal, który wzrósł dwukrotnie. Co prawda osiągnięto wówczas pewien kompromis, na mocy którego kino straciło część pomieszczeń, jednak i tak legendarne krakowskie kino nie przetrwało długo.
Film o kinie, który miał uratować instytucję
Środowisko filmowe Polski, a zwłaszcza Krakowa, nie mogło pogodzić się z faktem, że legendarna instytucja może wkrótce zniknąć z mapy miasta i przejść do historii. Ci, którzy nie byli obojętni, podjęli się zadania uratowania kina i nie wymyślili dla niego nic lepszego, poza nakręceniem filmu o nim.
Inicjatywa nakręcenia filmu o słynnym kinie krakowskim należy do Piotra Lenara, znanego polskiego operatora, członka Europejskiej Akademii Filmowej. Mężczyzna uznał, że najlepszym sposobem na opowiedzenie o roli starego kina w Krakowie będzie film dokumentalny. Według jego pomysłu miał on nazywać się „W starym kinie”.
Jaki miał być film? Celem filmu dokumentalnego było nie tylko pokazanie różnych okresów działalności kina. Miał to być też ciepły film, wywołujący nostalgię i romantyzujący instytucję, ideę wizyt do kina. Zaproszone na zdjęcia osoby (w szczególności wybitni reżyserzy, aktorzy, scenarzyści i inni operatorzy) byli związani z działalnością kina.
„W starym kinie” miał być także filmem o stanie rozwoju sztuki w warunkach współczesnych historycznych zmian technologicznych. Wszystko to najlepiej mogło być pokazane na przykładzie krakowskiego kina. Fabuła filmu obejmuje wspomnienia i historie znanych artystów oraz rozmowy na temat inspiracji w kinie.
Taka próba przedstawienia zbiorowego portretu artystów krakowskich niestety nie pomogła dawnemu kinu. Do 2018 roku Kino Sztuka nadal pracowało w starym lokalu, natomiast właściciele poszukiwali nowego miejsca, które obiecali swoim widzom. Do planowanego wznowienia pracy w innym pomieszczeniu jednak nigdy nie doszło. 1 stycznia 2019 roku w prasie pojawiła się informacja, że Kino Sztuka na zawsze zaprzestała działalności.
Tym samym legendarne kino, które niegdyś skupiało miłośników sztuki, na zawsze odeszło w przeszłość.
